| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | Kredi | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| Kardiyometabolik Hastalıklarda İleri Hemşirelik Yaklaşımları | HMS 629 | 0 | 2 + 0 | 2 | 6 |
| Ön Koşul Dersleri | |
| Önerilen Seçmeli Dersler | |
| Dersin Dili | Türkçe |
| Dersin Seviyesi | Doktora |
| Dersin Türü | Seçmeli |
| Dersin Koordinatörü | Doç.Dr. HAVVA SERT |
| Dersi Verenler | Doç.Dr. HAVVA SERT, |
| Dersin Yardımcıları | |
| Dersin Kategorisi | Alanına Uygun Öğretim |
| Dersin Amacı | Kardiyometabolik hastalıklar; kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, obezite, hipertansiyon, metabolik sendrom ve kronik inflamatuvar süreçlerin birbiriyle ilişkili olduğu kompleks bir hastalık grubunu oluşturmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü ve American Heart Association raporları, kardiyometabolik hastalıkların küresel mortalite ve morbiditenin başlıca nedeni olduğunu göstermektedir. Güncel yaklaşımlar, yalnızca hastalık tedavisine değil; yaşam tarzı tıbbı, davranış değişikliği, dijital sağlık teknolojileri, sirkadiyen ritim, inflamasyon yönetimi ve multidisipliner bakım koordinasyonuna odaklanmaktadır. Doktora düzeyindeki bu ders; kardiyometabolik hastalıkların fizyopatolojisi, risk faktörleri, kronik inflamasyon süreçleri, dijital izlem teknolojileri, davranış değişikliği modelleri ve kanıta dayalı hemşirelik yaklaşımlarını ileri düzeyde ele almayı amaçlamaktadır. Ders kapsamında öğrencilerin kardiyometabolik hastalıklarda bireyselleştirilmiş bakım planlama, semptom yönetimi, yaşam tarzı müdahaleleri geliştirme, klinik araştırma planlama ve güncel rehberleri eleştirel değerlendirme becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. |
| Dersin İçeriği | Bu ders kapsamında kardiyometabolik hastalıkların güncel epidemiyolojisi, kardiyometabolik risk faktörleri, kronik inflamasyon süreçleri, obezite, metabolik sendrom, diyabet, hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıkların fizyopatolojik temelleri ele alınacaktır. Ders kapsamında kardiyometabolik hastalıklarda yaşam tarzı tıbbı uygulamaları, davranış değişikliği modelleri, beslenme, fiziksel aktivite, uyku ve sirkadiyen ritim ilişkisi incelenecektir. Ayrıca tele-izlem sistemleri, giyilebilir teknolojiler, dijital sağlık uygulamaları ve yapay zekâ destekli risk değerlendirme yaklaşımları tartışılacaktır. Kardiyometabolik hastalıklarda semptom yönetimi, öz bakım, sağlık okuryazarlığı, frailty, sarkopeni ve yaşlı bireylerde bakım yaklaşımları güncel rehberler doğrultusunda değerlendirilecektir. Ders kapsamında öğrencilerin kardiyometabolik hastalıklara yönelik kanıta dayalı hemşirelik girişimlerini analiz etmesi, araştırma planlaması yapması ve multidisipliner bakım yaklaşımlarını değerlendirmesi hedeflenmektedir. |
| Özel Koşullar | |
| Sektör Desteği | |
| Destekleyen Firma | |
| Destekleyen Eğitmen |
| Kalkınma Amaçları |
|---|
|
| # | Ders Öğrenme Çıktıları | Öğretim Yöntemleri | Ölçme Yöntemleri |
|---|---|---|---|
| 1 | Kardiyometabolik hastalıkların epidemiyolojisini, risk faktörlerini ve patofizyolojik mekanizmalarını analiz eder. | Problem Çözme, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme, |
| 2 | Kardiyometabolik risk değerlendirme yöntemlerini güncel bilimsel kanıtlar doğrultusunda değerlendirir. | Problem Çözme, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme, |
| 3 | Kardiyometabolik hastalıkların yönetiminde güncel rehberleri ve ileri hemşirelik yaklaşımlarını eleştirel olarak değerlendirir. | Problem Çözme, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme, |
| 4 | Kardiyometabolik hastalıkların önlenmesi ve yönetimine yönelik kanıta dayalı, birey merkezli hemşirelik bakım stratejileri geliştirir. | Proje, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme, |
| 5 | Kardiyometabolik bakımda dijital teknolojileri, yapay zekâ uygulamalarını ve yenilikçi yaklaşımları eleştirel olarak değerlendirir. | Problem Çözme, | Yazılı Sınavlar (Kısa ve Uzun Yanıtlı), Performans Değerlendirme, |
| Hafta | Ders Konuları | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Kardiyometabolik hastalıklara giriş ve epidemiyoloji | |
| 2 | Türkiye'de ve dünyada kardiyometabolik hastalıkların epidemiyolojisi (TEKHARF, TURDEP, SCORE2, PREVENT vb.) | |
| 3 | Metabolik sendromdan kardiyovasküler-böbrek-metabolik (CKM) sendroma geçiş | |
| 4 | Kapsamlı Kardiyometabolik Risk Değerlendirmesi | |
| 5 | Sağlığın Sosyal Belirleyicileri ve Kardiyometabolik Eşitsizlikler | |
| 6 | Hipertansiyon Yönetiminde İleri Hemşirelik Yaklaşımları (Güncel Rehberler) | |
| 7 | Dislipidemi ve Aterosklerotik Hastalık Yönetimi | |
| 8 | Sirkadiyen ritim ve kardiyometabolik sağlık | |
| 9 | Obezite ve Metabolik Bozuklukların İleri Yönetimi | |
| 10 | Kalp Yetersizliği: HFrEF, HFpEF ve Kardiyometabolik Bağlantı | |
| 11 | Kardiyo-Renal Sendrom ve Kronik Böbrek Hastalığı | |
| 12 | Kardiyometabolik Hastalıklarda Davranış Değişikliği ve Yaşam Tarzı Müdahaleleri | |
| 13 | Kardiyometabolik Bakımda Teknoloji ve Yapay Zeka | |
| 14 | Kardiyometabolik hastalıklarda geleceğin hemşirelik yaklaşımları |
| Kaynaklar | |
|---|---|
| Ders Notu | |
| Ders Kaynakları | 1. Ndumele, C. E., Rangaswami, J., Chow, S. L., Neeland, I. J., Tuttle, K. R., Khan, S. S., ... & Elkind, M. S. V.; American Heart Association. (2023). Cardiovascular-kidney-metabolic health: A presidential advisory from the American Heart Association. Circulation, 148(20), 1606–1635. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001184 2. Ndumele, C. E., Neeland, I. J., Tuttle, K. R., Chow, S. L., Mathew, R. O., Khan, S. S., ... & Rajgopal Singh, R.; American Heart Association. (2023). A synopsis of the evidence for the science and clinical management of cardiovascular-kidney-metabolic (CKM) syndrome: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 148(20), 1636–1664. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001186 3. Khan, S. S., Coresh, J., Pencina, M. J., Ndumele, C. E., Rangaswami, J., Chow, S. L., ... & Lloyd-Jones, D. M.; American Heart Association. (2023). Novel prediction equations for absolute risk assessment of total cardiovascular disease incorporating cardiovascular-kidney-metabolic health: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 148(24), 1982–2004. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001191 4. Khan, S. S., Matsushita, K., Sang, Y., Ballew, S. H., Grams, M. E., Surapaneni, A., ... & Coresh, J. (2024). Development and validation of the American Heart Association's PREVENT equations. Circulation, 149(6), 430–449. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.123.067626 5. McEvoy, J. W., McCarthy, C. P., Bruno, R. M., Brouwers, S., Canavan, M. D., Ceconi, C., ... & Touyz, R. M.; ESC Scientific Document Group. (2024). 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. European Heart Journal, 45(38), 3912–4018. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae178 6. McDonagh, T. A., Metra, M., Adamo, M., Gardner, R. S., Baumbach, A., Böhm, M., ... & Skibelund, A. K. (2023). 2023 Focused update of the 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. European Heart Journal, 44(37), 3627–3639. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad195 7. Byrne, R. A., Rossello, X., Coughlan, J. J., Barbato, E., Berry, C., Chieffo, A., ... & Ibanez, B.; ESC Scientific Document Group. (2023). 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. European Heart Journal, 44(38), 3720–3826. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad191 8. American Diabetes Association Professional Practice Committee. (2025). Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care, 48(Supplement 1), S1–S352. https://doi.org/10.2337/dc25-SREV 9. Stevens, P. E., Ahmed, S. B., Carrero, J. J., Foster, B., Francis, A., Hall, R. K., ... & Levin, A.; Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. (2024). KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International, 105(4S), S117–S314. https://doi.org/10.1016/j.kint.2023.10.018 10. Brown, T. M., Pack, Q. R., Aberegg, E., Brewer, L. C., Ford, Y. R., Forman, D. E., ... & Thomas, R. J. (2024). Core components of cardiac rehabilitation programs: 2024 Update: A scientific statement from the American Heart Association and the American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation. Circulation, 150(18), e328–e347. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001289
B. TÜRKİYE KAYNAKLARI (Ulusal Kılavuzlar) 11. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). (2024). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu — 2024. Ankara: TEMD Yayınları. https://temd.org.tr 12. Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu (THUR). (2025). Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği, Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği, Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği, Türk Nefroloji Derneği ve Türk Kardiyoloji Derneği ortak yayını. https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/others/TurkHipertansiyonUzlasiRaporu_2025.pdf 13. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2025). Hipertansiyon Tarama ve İzlem Kılavuzu (Erişkin). Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı. https://hsgm.saglik.gov.tr 14. T.C. Sağlık Bakanlığı. (2022). Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 (Yayın No: 1031). Ankara: Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü.
C. HEMŞİRELİK TEORİLERİ VE ÖZ-BAKIM (Doktora Düzeyi Konsept Kaynakları) 15. Riegel, B., Dickson, V. V., & Faulkner, K. M. (2016). The situation-specific theory of heart failure self-care: Revised and updated. Journal of Cardiovascular Nursing, 31(3), 226–235. https://doi.org/10.1097/JCN.0000000000000244 16. Riegel, B., Dickson, V. V., & Vellone, E. (2022). The situation-specific theory of heart failure self-care: An update on the problem, person, and environmental factors influencing heart failure self-care. Journal of Cardiovascular Nursing, 37(6), 515–529. https://doi.org/10.1097/JCN.0000000000000919 17. Vellone, E., Riegel, B., & Alvaro, R. (2019). A situation-specific theory of caregiver contributions to heart failure self-care. Journal of Cardiovascular Nursing, 34(2), 166–173. https://doi.org/10.1097/JCN.0000000000000549 18. Riegel, B., Jaarsma, T., & Strömberg, A. (2012). A middle-range theory of self-care of chronic illness. Advances in Nursing Science, 35(3), 194–204. https://doi.org/10.1097/ANS.0b013e318261b1ba 19. Pike, N. A., Dougherty, C. M., Black, T., Freedenberg, V., Green, T. L., Howie-Esquivel, J., ... & St. Laurent, P.; American Heart Association Council on Cardiovascular and Stroke Nursing. (2024). Nursing wellness in academic and clinical cardiovascular and stroke nursing: A scientific statement from the American Heart Association. Journal of the American Heart Association, 13(20), e038199. https://doi.org/10.1161/JAHA.124.038199
D. TÜRKÇE TEMEL DERS KİTAPLARI (Hemşirelik) 20. Enç, N. (Ed.). (2020). İç Hastalıkları Hemşireliği (Genişletilmiş ve Güncellenmiş 3. Baskı). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. 21. Enç, N. (Ed.). (2019). Kardiyovasküler Hemşirelik. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. 22. Enç, N. (Ed.). (2019). Sağlık Tanılaması ve Fiziksel Muayene. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. 23. Karadakovan, A., & Aslan, F. E. (Ed.). (2022). Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım (Genişletilmiş 5. Baskı). Ankara: Akademisyen Kitabevi. 24. Tan, M. (Ed.). (2018). Kardiyoloji Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
E. ULUSLARARASI DERS KİTAPLARI (Doktora/İleri Uygulama) 25. Perpetua, E. M., & Keegan, P. (Eds.). (2021). Cardiac nursing (7th ed.). Philadelphia, PA: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins. 26. Brown, D., Edwards, H., Buckley, T., & Aitken, R. L. (Eds.). (2020). Lewis's medical-surgical nursing: Assessment and management of clinical problems (5th ed.). Sydney: Elsevier Australia. 27. Hinkle, J. L., Cheever, K. H., & Overbaugh, K. (2022). Brunner & Suddarth's textbook of medical-surgical nursing (15th ed.). Philadelphia, PA: Wolters Kluwer.
F. TÜRKÇE BİLİMSEL DERGİLER (Süreli Yayınlar) 28. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi (Journal of Cardiovascular Nursing). Türk Kardiyoloji Derneği. https://jag.journalagent.com/kvhd/ 29. Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi (Archives of the Turkish Society of Cardiology). https://archivestsc.com 30. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi (HEAD). 31. Türkiye Klinikleri İç Hastalıkları Hemşireliği — Özel Konular Dergisi.
G. ULUSLARARASI HAKEMLİ DERGİLER (Süreli Yayınlar) 32. European Journal of Cardiovascular Nursing. European Society of Cardiology — ACVC (Association of Cardiovascular Nursing & Allied Professions). https://academic.oup.com/eurjcn 33. Journal of Cardiovascular Nursing. Wolters Kluwer/Lippincott. https://journals.lww.com/jcnjournal 34. Heart & Lung: The Journal of Cardiopulmonary and Acute Care. Elsevier. 35. Circulation. American Heart Association. https://www.ahajournals.org/journal/circ 36. Journal of the American College of Cardiology (JACC). https://www.jacc.org 37. European Heart Journal. Oxford University Press. https://academic.oup.com/eurheartj
H. RESMİ KURUMSAL KAYNAKLAR (Web Erişimli) 38. American Heart Association — Professional Heart Daily. https://professional.heart.org 39. European Society of Cardiology — Clinical Practice Guidelines. https://www.escardio.org/Guidelines 40. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). https://kdigo.org/guidelines/ 41. International Diabetes Federation (IDF) Diabetes Atlas. https://diabetesatlas.org 42. Türk Kardiyoloji Derneği. https://tkd.org.tr 43. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. https://temd.org.tr 44. AHA PREVENT Online Risk Calculator. https://professional.heart.org/en/guidelines-and-statements/prevent-calculator |
| Sıra | Program Çıktıları | Katkı Düzeyi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||
| 1 | Doktora yeterliklerine dayalı olarak, yaşam boyu öğrenme bilinciyle alanındaki güncel ve ileri düzeydeki bilgileri özgün düşünce ve/veya araştırma ile eğitim düzeyine uygun eleştirir ve bilime katkı sağlar. | X | |||||
| 2 | Alanıyla ilgili çeşitli disiplinler arasındaki etkileşimi kavrar, yeni ve karmaşık fikirleri analiz eder ve değerlendirir. | X | |||||
| 3 | Alanı ile ilgili bir bilimsel makaleyi ulusal ve/veya uluslararası hakemli dergilerde yayınlayarak alanındaki bilginin sınırlarını genişletir. | ||||||
| 4 | Hemşirelik alanında karşılaşılan karmaşık sorunların çözümünde yaratıcı ve eleştirel düşünme, problem çözme, araştırma ve kanıta dayalı karar verme becerilerini kullanır. | X | |||||
| 5 | En az bir yabancı dilde, ileri düzeyde yazılı, sözlü ve görsel iletişim kurar ve tartışır | ||||||
| 6 | Alanında ve iş yaşamında karşılaşılan toplumsal, bilimsel ve etik konularda çözüm üretir ve bu değerlerin gelişimini destekler | X | |||||
| 7 | Alanında uzman bir kişi olarak, özgün görüşlerini savunmada etkili iletişim becerilerini kullanır. | ||||||
| 8 | Özgün ve disiplinler arası sorunların çözümlenmesini gerektiren ortamlarda liderlik yapar. | ||||||
| # | Ders Öğrenme Çıktılarının Program Çıktılarına Katkısı | PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Kardiyometabolik hastalıkların epidemiyolojisini, risk faktörlerini ve patofizyolojik mekanizmalarını analiz eder. | 4 | 5 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2 | Kardiyometabolik risk değerlendirme yöntemlerini güncel bilimsel kanıtlar doğrultusunda değerlendirir. | 4 | 4 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 3 | Kardiyometabolik hastalıkların yönetiminde güncel rehberleri ve ileri hemşirelik yaklaşımlarını eleştirel olarak değerlendirir. | 5 | 4 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 4 | Kardiyometabolik hastalıkların önlenmesi ve yönetimine yönelik kanıta dayalı, birey merkezli hemşirelik bakım stratejileri geliştirir. | 4 | 4 | 0 | 5 | 0 | 2 | 0 | 0 |
| 5 | Kardiyometabolik bakımda dijital teknolojileri, yapay zekâ uygulamalarını ve yenilikçi yaklaşımları eleştirel olarak değerlendirir. | 4 | 4 | 0 | 5 | 0 | 2 | 0 | 0 |
| Değerlendirme Sistemi | |
|---|---|
| Yarıyıl Çalışmaları | Katkı Oranı |
| 1. Ara Sınav | 60 |
| 1. Performans Görevi (Seminer) | 40 |
| Toplam | 100 |
| 1. Yıl İçinin Başarıya | 40 |
| 1. Final | 60 |
| Toplam | 100 |
| AKTS - İş Yükü Etkinlik | Sayı | Süre (Saat) | Toplam İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav haftası dahildir: 16x toplam ders saati) | 16 | 2 | 32 |
| Ara Sınav | 1 | 36 | 36 |
| Performans Görevi (Seminer) | 2 | 20 | 40 |
| Final | 1 | 36 | 36 |
| Toplam İş Yükü | 144 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (Saat) | 5,76 | ||
| dersAKTSKredisi | 6 | ||