| Ders Adı | Kodu | Yarıyıl | T+U Saat | Kredi | AKTS |
|---|---|---|---|---|---|
| Bilişim Sistemleri Altyapı ve Teknolojileri | ISE 209 | 3 | 3 + 0 | 3 | 3 |
| Ön Koşul Dersleri | |
| Önerilen Seçmeli Dersler | |
| Dersin Dili | Türkçe |
| Dersin Seviyesi | Lisans |
| Dersin Türü | Zorunlu |
| Dersin Koordinatörü | Dr.Öğr.Üyesi BARAN KAYNAK |
| Dersi Verenler | Dr.Öğr.Üyesi BARAN KAYNAK, |
| Dersin Yardımcıları | Arş. Gör. Halenur SAZAK |
| Dersin Kategorisi | Diğer |
| Dersin Amacı | Bilişim sistemlerinin altyapı katmanlarını (donanım, işletim sistemi, ağ, sunucu, sanallaştırma ve konteyner, bulut, depolama ve güvenlik) bütüncül bir harita olarak tanıtmak; öğrencinin bir sorunun hangi katmanda olduğunu ve hangi araçla ele alınacağını belirleyebilmesini sağlamak; dersin uygulama zemini olan Linux'ta komut satırı, kullanıcı ve izin, paket, süreç, kabuk betiği ve temel sunucu yönetimi becerisi kazandırmak; yapay zekâ kod ajanlarını doğrulayarak kullanma alışkanlığı kazandırmak. |
| Dersin İçeriği | Bilişim altyapısının katmanları ve tarihsel gelişimi; donanım, veriyi ölçmek ve bellek hiyerarşisi; işletim sisteminin görevleri, proses, bellek yönetimi ve dosya sistemi; Linux kurulumu, dosya sistemi hiyerarşisi ve temel komutlar; ağ temelleri (katman modelleri, IP, CIDR, DNS, DHCP, NAT) ve ağ tanılama; SSH ile uzaktan erişim; Linux'ta kullanıcı, izin, paket ve süreç yönetimi, boru ve yönlendirme; kabuk betikleri, cron ve Git; yapay zekâ kod ajanlarının doğrulanarak kullanımı; sunucu yönetimi (systemd, journalctl, güvenlik duvarı); web ve veritabanı sunucuları; sanallaştırma ve konteynerler (Docker); bulut bilişim ve hizmet modelleri; depolama, RAID, yedekleme ve iş sürekliliği; altyapı güvenliği ve izleme. |
| Özel Koşullar | |
| Sektör Desteği | |
| Destekleyen Firma | |
| Destekleyen Eğitmen |
| # | Ders Öğrenme Çıktıları | Öğretim Yöntemleri | Ölçme Yöntemleri |
|---|---|---|---|
| 1 | Bir bilişim sisteminin katmanlarını (donanım, işletim sistemi, ağ, sunucu, konteyner, bulut) ve aralarındaki ilişkiyi tanımlar; işletim sisteminin temel görevlerini ve sistem kaynaklarının (CPU, bellek, disk) davranışını yorumlar. | Anlatım, Soru-Cevap, | Çoktan Seçmeli Testler, |
| 2 | Ağ temellerini (IP, alt ağ, ağ geçidi, DNS, NAT, port) kullanarak bir ağ sorununun hangi katmandan kaynaklandığını Linux tanılama komutlarıyla daraltır; SSH ile uzak bir makineye güvenli biçimde bağlanır. | Problem Çözme, Deney ve Laboratuvar, | Çoktan Seçmeli Testler, |
| 3 | Linux'ta dosya sistemi hiyerarşisinde gezinir; dosya, kullanıcı, izin, paket ve süreç işlemlerini temel komutlarla yapar; boru ve yönlendirmeyle komutları birleştirir, hata mesajlarını okuyarak sorunu bulur. | Problem Çözme, Gösterip Yaptırma, | Çoktan Seçmeli Testler, |
| 4 | Temel kabuk betikleri ve zamanlanmış görevler yazar, Git ile sürüm kontrolü yapar; bir Linux sunucuda servisleri yönetir, log kayıtlarını sorgular, güvenlik duvarı kuralı uygular; yapay zekâ ajanlarının önerdiği komutları doğrulayarak kullanır. | Gösterip Yaptırma, Proje, | Çoktan Seçmeli Testler, |
| 5 | Sanal makine, konteyner ve bulut hizmet modellerini (IaaS, PaaS, SaaS) bir ihtiyaca göre karşılaştırır; RAID ve yedekleme yaklaşımlarını ve altyapı güvenliğinin temel önlemlerini (kimlik, yetki, şifreleme, güncelleme, izleme) değerlendirir. | Soru-Cevap, Tartışma, | Çoktan Seçmeli Testler, |
| Hafta | Ders Konuları | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Bilişim altyapısına giriş ve genel harita: altyapı katmanları, donanım (CPU, RAM, disk), veriyi ölçmek (bit/byte, Mbps ve MB/s), bellek hiyerarşisi, yazılım katmanları ve açılış sırası, sistemli sorun çözme ve beş kez "neden" | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 2 | İşletim sistemleri: temel görevler, çekirdek ve sistem çağrısı, program ve proses, proses durumları, zaman paylaşımı, sanal bellek ve takas, dosya sistemi, bölüm ve bağlama, darboğaz teşhisi | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 3 | Linux I: çekirdek ve dağıtım, Linux ortamının kurulması (WSL), kabuk, dosya sistemi hiyerarşisi, mutlak ve göreli yol, temel dosya komutları, metin editörü (nano), yardım alma (man, --help) | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 0-7, 11 ve 12. dersler |
| 4 | Bilgisayar ağları I: OSI ve TCP/IP katmanları, IP adresi ve CIDR, ağ geçidi, özel ve genel adres, MAC, switch ve router, portlar, DNS, DHCP ve NAT; Linux'ta ağ bilgisini görmek | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 5 | Bilgisayar ağları II: tanılama akışı (ping, traceroute, dig, curl), gecikme, bant genişliği ve paket kaybı, güvenlik duvarı mantığı, HTTP isteği, SSH ile uzaktan erişim, anahtarla giriş ve dosya aktarımı (scp) | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 21. ders |
| 6 | Linux II: kullanıcı ve grup, izin modeli (chmod, chown), sudo ve en az yetki, paket yönetimi (apt), süreç yönetimi ve sinyaller, disk kullanımı, metin süzgeçleri, boru ve yönlendirme, arşivleme | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 9, 10, 13-16 ve 18. dersler |
| 7 | Linux III: kabuk genişletmeleri, kabuk betikleri, cron ile zamanlanmış görevler, Git ile sürüm kontrolü, yapay zekâ kod ajanlarını doğrulayarak kullanmak | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 8. ders |
| 8 | Linux IV, sunucu yönetimi: SSH ile sunucu yönetimi ve parola girişini kapatma, rsync, systemd ile servis yönetimi, journalctl ile log sorgulama, ufw ile güvenlik duvarı, güncelleme ve sunucu sağlık kontrolü | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 19-21. dersler |
| 9 | Sunucu yazılımları ve web altyapısı: web sunucuları (Nginx, Apache), Linux sunucuda Nginx ile sayfa yayınlama, HTTP durum kodları, ters vekil ve yük dengeleyici, veritabanı sunucuları, önbellekleme ve CDN | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 10 | Sanallaştırma ve konteynerler: hipervizör türleri, sanal makine ve anlık görüntü, konteyner ile sanal makine farkı, Docker imajı, konteyner, volume ve port yönlendirme, Docker Compose ve Kubernetes'e kısa bakış | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 11 | Bulut bilişim: veri merkezi, bulutun temel özellikleri, IaaS, PaaS ve SaaS ile sorumluluk paylaşımı, dağıtım modelleri, bulutta Linux sunucu açıp SSH ile bağlanmak, maliyet ve buluta geçmemek gereken durumlar | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 12 | Depolama, yedekleme ve iş sürekliliği: HDD, SSD ve NVMe; RAID düzeyleri; DAS, NAS, SAN ve nesne depolama; Linux'ta disk ve bağlama; 3-2-1 kuralı, rsync ve cron ile yedekleme, RPO ve RTO | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 17. ders |
| 13 | Altyapı güvenliği ve izleme: gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik, kimlik doğrulama, yetkilendirme ve çok faktörlü doğrulama, Linux sertleştirme, TLS ve sertifikalar, ağ bölümleme ve sıfır güven, izleme ve günlükleme, sosyal mühendislik | Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu |
| 14 | Genel tekrar: altyapı haritasının yeniden çizilmesi ve katmanları birleştiren uçtan uca senaryo | Önceki haftaların ders notları ve etkileşimli sunumları |
| Kaynaklar | |
|---|---|
| Ders Notu | Haftalık ders notları ve etkileşimli ders sunumları (dersin asıl kaynağıdır; öğretim üyesi tarafından paylaşılır). |
| Ders Kaynakları | Haftalık ders notları ve etkileşimli ders sunumları (asıl kaynak) linuxdersleri.net – Temel Linux – https://www.linuxdersleri.net/temel-linux MIT – The Missing Semester of Your CS Education – https://missing.csail.mit.edu/ Linux Pocket Guide: Essential Commands – Daniel J. Barrett Linux Administration – Jason Cannon The Practice of System and Network Administration – Thomas A. Limoncelli |
| Sıra | Program Çıktıları | Katkı Düzeyi | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | |||
| 1 | Matematik, fen bilimleri ve ilgili mühendislik disiplinine özgü konularda yeterli bilgi birikimi; bu alanlardaki kuramsal ve uygulamalı bilgileri, karmaşık mühendislik problemlerinde kullanabilme becerisi. | X | |||||
| 2 | Karmaşık mühendislik problemlerini saptama, tanımlama, formüle etme ve çözme becerisi; bu amaçla uygun analiz ve modelleme yöntemlerini seçme ve uygulama becerisi. | X | |||||
| 3 | Karmaşık bir sistemi, süreci, cihazı veya ürünü gerçekçi kısıtlar ve koşullar altında, belirli gereksinimleri karşılayacak şekilde tasarlama becerisi; bu amaçla modern tasarım yöntemlerini uygulama becerisi. | X | |||||
| 4 | Mühendislik uygulamalarında karşılaşılan karmaşık problemlerin analizi ve çözümü için gerekli olan modern teknik ve araçları geliştirme, seçme ve kullanma becerisi; bilişim teknolojilerini etkin bir şekilde kullanma becerisi. | X | |||||
| 5 | Karmaşık mühendislik problemlerinin veya disipline özgü araştırma konularının incelenmesi için deney tasarlama, deney yapma, veri toplama, sonuçları analiz etme ve yorumlama becerisi. | ||||||
| 6 | Bilişim Teknolojilerinin yönetim, denetim, gelişim ve güvenliği/güvenilirliği hakkında bilgi sahibi olma ve farkındalık, | X | |||||
| 7 | Disiplin içi ve çok disiplinli takımlarda etkin biçimde çalışabilme becerisi; bireysel çalışma becerisi. | ||||||
| 8 | Türkçe sözlü ve yazılı etkin iletişim kurma becerisi; en az bir yabancı dil bilgisi; etkin rapor yazma ve yazılı raporları anlama, tasarım ve üretim raporları hazırlayabilme, etkin sunum yapabilme, açık ve anlaşılır talimat verme ve alma becerisi. | ||||||
| 9 | Yaşam boyu öğrenmenin gerekliliği bilinci; bilgiye erişebilme, bilim ve teknolojideki gelişmeleri izleme ve kendini sürekli yenileme becerisi. | X | |||||
| 10 | Etik ilkelerine uygun davranma, mesleki ve etik sorumluluk bilinci; mühendislik uygulamalarında kullanılan standartlar hakkında bilgi. | X | |||||
| 11 | Proje yönetimi, risk yönetimi ve değişiklik yönetimi gibi, iş hayatındaki uygulamalar hakkında bilgi; girişimcilik, yenilikçilik hakkında farkındalık; sürdürülebilir kalkınma hakkında bilgi. | X | |||||
| 12 | Mühendislik uygulamalarının evrensel ve toplumsal boyutlarda sağlık, çevre ve güvenlik üzerindeki etkileri ve çağın mühendislik alanına yansıyan sorunları hakkında bilgi; mühendislik çözümlerinin hukuksal sonuçları konusunda farkındalık. | X | |||||
| # | Ders Öğrenme Çıktılarının Program Çıktılarına Katkısı | PÇ 1 | PÇ 2 | PÇ 3 | PÇ 4 | PÇ 5 | PÇ 6 | PÇ 7 | PÇ 8 | PÇ 9 | PÇ 10 | PÇ 11 | PÇ 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Bir bilişim sisteminin katmanlarını (donanım, işletim sistemi, ağ, sunucu, konteyner, bulut) ve aralarındaki ilişkiyi tanımlar; işletim sisteminin temel görevlerini ve sistem kaynaklarının (CPU, bellek, disk) davranışını yorumlar. | 2 | 3 | 0 | 3 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 2 | Ağ temellerini (IP, alt ağ, ağ geçidi, DNS, NAT, port) kullanarak bir ağ sorununun hangi katmandan kaynaklandığını Linux tanılama komutlarıyla daraltır; SSH ile uzak bir makineye güvenli biçimde bağlanır. | 0 | 4 | 0 | 4 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 3 | Linux'ta dosya sistemi hiyerarşisinde gezinir; dosya, kullanıcı, izin, paket ve süreç işlemlerini temel komutlarla yapar; boru ve yönlendirmeyle komutları birleştirir, hata mesajlarını okuyarak sorunu bulur. | 0 | 3 | 0 | 5 | 0 | 4 | 0 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 |
| 4 | Temel kabuk betikleri ve zamanlanmış görevler yazar, Git ile sürüm kontrolü yapar; bir Linux sunucuda servisleri yönetir, log kayıtlarını sorgular, güvenlik duvarı kuralı uygular; yapay zekâ ajanlarının önerdiği komutları doğrulayarak kullanır. | 0 | 0 | 0 | 5 | 0 | 5 | 0 | 0 | 3 | 3 | 2 | 0 |
| 5 | Sanal makine, konteyner ve bulut hizmet modellerini (IaaS, PaaS, SaaS) bir ihtiyaca göre karşılaştırır; RAID ve yedekleme yaklaşımlarını ve altyapı güvenliğinin temel önlemlerini (kimlik, yetki, şifreleme, güncelleme, izleme) değerlendirir. | 0 | 0 | 2 | 4 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 2 |
| Değerlendirme Sistemi | |
|---|---|
| Yarıyıl Çalışmaları | Katkı Oranı |
| 1. Ara Sınav | 60 |
| 1. Proje / Tasarım | 40 |
| Toplam | 100 |
| 1. Final | 50 |
| 1. Yıl İçinin Başarıya | 50 |
| Toplam | 100 |
| AKTS - İş Yükü Etkinlik | Sayı | Süre (Saat) | Toplam İş Yükü (Saat) |
|---|---|---|---|
| Proje / Tasarım | 1 | 5 | 5 |
| Final | 1 | 3 | 3 |
| Ara Sınav | 1 | 3 | 3 |
| Ders Süresi (Sınav haftası dahildir: 16x toplam ders saati) | 1 | 3 | 3 |
| Toplam İş Yükü | 14 | ||
| Toplam İş Yükü / 25 (Saat) | 0,56 | ||
| dersAKTSKredisi | 3 | ||