Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS
Bilişim Sistemleri Altyapı ve Teknolojileri ISE 209 3 3 + 0 3 3
Ön Koşul Dersleri
Önerilen Seçmeli Dersler
Dersin Dili Türkçe
Dersin Seviyesi Lisans
Dersin Türü Zorunlu
Dersin Koordinatörü Dr.Öğr.Üyesi BARAN KAYNAK
Dersi Verenler Dr.Öğr.Üyesi BARAN KAYNAK,
Dersin Yardımcıları

Arş. Gör. Halenur SAZAK

Dersin Kategorisi Diğer
Dersin Amacı

Bilişim sistemlerinin altyapı katmanlarını (donanım, işletim sistemi, ağ, sunucu, sanallaştırma ve konteyner, bulut, depolama ve güvenlik) bütüncül bir harita olarak tanıtmak; öğrencinin bir sorunun hangi katmanda olduğunu ve hangi araçla ele alınacağını belirleyebilmesini sağlamak; dersin uygulama zemini olan Linux'ta komut satırı, kullanıcı ve izin, paket, süreç, kabuk betiği ve temel sunucu yönetimi becerisi kazandırmak; yapay zekâ kod ajanlarını doğrulayarak kullanma alışkanlığı kazandırmak.

Dersin İçeriği

Bilişim altyapısının katmanları ve tarihsel gelişimi; donanım, veriyi ölçmek ve bellek hiyerarşisi; işletim sisteminin görevleri, proses, bellek yönetimi ve dosya sistemi; Linux kurulumu, dosya sistemi hiyerarşisi ve temel komutlar; ağ temelleri (katman modelleri, IP, CIDR, DNS, DHCP, NAT) ve ağ tanılama; SSH ile uzaktan erişim; Linux'ta kullanıcı, izin, paket ve süreç yönetimi, boru ve yönlendirme; kabuk betikleri, cron ve Git; yapay zekâ kod ajanlarının doğrulanarak kullanımı; sunucu yönetimi (systemd, journalctl, güvenlik duvarı); web ve veritabanı sunucuları; sanallaştırma ve konteynerler (Docker); bulut bilişim ve hizmet modelleri; depolama, RAID, yedekleme ve iş sürekliliği; altyapı güvenliği ve izleme.

Özel Koşullar
Sektör Desteği
Destekleyen Firma
Destekleyen Eğitmen
# Ders Öğrenme Çıktıları Öğretim Yöntemleri Ölçme Yöntemleri
1 Bir bilişim sisteminin katmanlarını (donanım, işletim sistemi, ağ, sunucu, konteyner, bulut) ve aralarındaki ilişkiyi tanımlar; işletim sisteminin temel görevlerini ve sistem kaynaklarının (CPU, bellek, disk) davranışını yorumlar. Anlatım, Soru-Cevap, Çoktan Seçmeli Testler,
2 Ağ temellerini (IP, alt ağ, ağ geçidi, DNS, NAT, port) kullanarak bir ağ sorununun hangi katmandan kaynaklandığını Linux tanılama komutlarıyla daraltır; SSH ile uzak bir makineye güvenli biçimde bağlanır. Problem Çözme, Deney ve Laboratuvar, Çoktan Seçmeli Testler,
3 Linux'ta dosya sistemi hiyerarşisinde gezinir; dosya, kullanıcı, izin, paket ve süreç işlemlerini temel komutlarla yapar; boru ve yönlendirmeyle komutları birleştirir, hata mesajlarını okuyarak sorunu bulur. Problem Çözme, Gösterip Yaptırma, Çoktan Seçmeli Testler,
4 Temel kabuk betikleri ve zamanlanmış görevler yazar, Git ile sürüm kontrolü yapar; bir Linux sunucuda servisleri yönetir, log kayıtlarını sorgular, güvenlik duvarı kuralı uygular; yapay zekâ ajanlarının önerdiği komutları doğrulayarak kullanır. Gösterip Yaptırma, Proje, Çoktan Seçmeli Testler,
5 Sanal makine, konteyner ve bulut hizmet modellerini (IaaS, PaaS, SaaS) bir ihtiyaca göre karşılaştırır; RAID ve yedekleme yaklaşımlarını ve altyapı güvenliğinin temel önlemlerini (kimlik, yetki, şifreleme, güncelleme, izleme) değerlendirir. Soru-Cevap, Tartışma, Çoktan Seçmeli Testler,
Hafta Ders Konuları Ön Hazırlık
1 Bilişim altyapısına giriş ve genel harita: altyapı katmanları, donanım (CPU, RAM, disk), veriyi ölçmek (bit/byte, Mbps ve MB/s), bellek hiyerarşisi, yazılım katmanları ve açılış sırası, sistemli sorun çözme ve beş kez "neden" Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
2 İşletim sistemleri: temel görevler, çekirdek ve sistem çağrısı, program ve proses, proses durumları, zaman paylaşımı, sanal bellek ve takas, dosya sistemi, bölüm ve bağlama, darboğaz teşhisi Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
3 Linux I: çekirdek ve dağıtım, Linux ortamının kurulması (WSL), kabuk, dosya sistemi hiyerarşisi, mutlak ve göreli yol, temel dosya komutları, metin editörü (nano), yardım alma (man, --help) Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 0-7, 11 ve 12. dersler
4 Bilgisayar ağları I: OSI ve TCP/IP katmanları, IP adresi ve CIDR, ağ geçidi, özel ve genel adres, MAC, switch ve router, portlar, DNS, DHCP ve NAT; Linux'ta ağ bilgisini görmek Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
5 Bilgisayar ağları II: tanılama akışı (ping, traceroute, dig, curl), gecikme, bant genişliği ve paket kaybı, güvenlik duvarı mantığı, HTTP isteği, SSH ile uzaktan erişim, anahtarla giriş ve dosya aktarımı (scp) Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 21. ders
6 Linux II: kullanıcı ve grup, izin modeli (chmod, chown), sudo ve en az yetki, paket yönetimi (apt), süreç yönetimi ve sinyaller, disk kullanımı, metin süzgeçleri, boru ve yönlendirme, arşivleme Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 9, 10, 13-16 ve 18. dersler
7 Linux III: kabuk genişletmeleri, kabuk betikleri, cron ile zamanlanmış görevler, Git ile sürüm kontrolü, yapay zekâ kod ajanlarını doğrulayarak kullanmak Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 8. ders
8 Linux IV, sunucu yönetimi: SSH ile sunucu yönetimi ve parola girişini kapatma, rsync, systemd ile servis yönetimi, journalctl ile log sorgulama, ufw ile güvenlik duvarı, güncelleme ve sunucu sağlık kontrolü Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 19-21. dersler
9 Sunucu yazılımları ve web altyapısı: web sunucuları (Nginx, Apache), Linux sunucuda Nginx ile sayfa yayınlama, HTTP durum kodları, ters vekil ve yük dengeleyici, veritabanı sunucuları, önbellekleme ve CDN Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
10 Sanallaştırma ve konteynerler: hipervizör türleri, sanal makine ve anlık görüntü, konteyner ile sanal makine farkı, Docker imajı, konteyner, volume ve port yönlendirme, Docker Compose ve Kubernetes'e kısa bakış Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
11 Bulut bilişim: veri merkezi, bulutun temel özellikleri, IaaS, PaaS ve SaaS ile sorumluluk paylaşımı, dağıtım modelleri, bulutta Linux sunucu açıp SSH ile bağlanmak, maliyet ve buluta geçmemek gereken durumlar Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
12 Depolama, yedekleme ve iş sürekliliği: HDD, SSD ve NVMe; RAID düzeyleri; DAS, NAS, SAN ve nesne depolama; Linux'ta disk ve bağlama; 3-2-1 kuralı, rsync ve cron ile yedekleme, RPO ve RTO Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu; linuxdersleri.net Temel Linux 17. ders
13 Altyapı güvenliği ve izleme: gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik, kimlik doğrulama, yetkilendirme ve çok faktörlü doğrulama, Linux sertleştirme, TLS ve sertifikalar, ağ bölümleme ve sıfır güven, izleme ve günlükleme, sosyal mühendislik Haftanın ders notu ve etkileşimli sunumu
14 Genel tekrar: altyapı haritasının yeniden çizilmesi ve katmanları birleştiren uçtan uca senaryo Önceki haftaların ders notları ve etkileşimli sunumları
Kaynaklar
Ders Notu

Haftalık ders notları ve etkileşimli ders sunumları (dersin asıl kaynağıdır; öğretim üyesi tarafından paylaşılır).

Ders Kaynakları

Haftalık ders notları ve etkileşimli ders sunumları (asıl kaynak)

linuxdersleri.net – Temel Linux – https://www.linuxdersleri.net/temel-linux

MIT – The Missing Semester of Your CS Education – https://missing.csail.mit.edu/

Linux Pocket Guide: Essential Commands – Daniel J. Barrett

Linux Administration – Jason Cannon

The Practice of System and Network Administration – Thomas A. Limoncelli

Sıra Program Çıktıları Katkı Düzeyi
1 2 3 4 5
1 Matematik, fen bilimleri ve ilgili mühendislik disiplinine özgü konularda yeterli bilgi birikimi; bu alanlardaki kuramsal ve uygulamalı bilgileri, karmaşık mühendislik problemlerinde kullanabilme becerisi. X
2 Karmaşık mühendislik problemlerini saptama, tanımlama, formüle etme ve çözme becerisi; bu amaçla uygun analiz ve modelleme yöntemlerini seçme ve uygulama becerisi. X
3 Karmaşık bir sistemi, süreci, cihazı veya ürünü gerçekçi kısıtlar ve koşullar altında, belirli gereksinimleri karşılayacak şekilde tasarlama becerisi; bu amaçla modern tasarım yöntemlerini uygulama becerisi. X
4 Mühendislik uygulamalarında karşılaşılan karmaşık problemlerin analizi ve çözümü için gerekli olan modern teknik ve araçları geliştirme, seçme ve kullanma becerisi; bilişim teknolojilerini etkin bir şekilde kullanma becerisi. X
5 Karmaşık mühendislik problemlerinin veya disipline özgü araştırma konularının incelenmesi için deney tasarlama, deney yapma, veri toplama, sonuçları analiz etme ve yorumlama becerisi.
6 Bilişim Teknolojilerinin yönetim, denetim, gelişim ve güvenliği/güvenilirliği hakkında bilgi sahibi olma ve farkındalık, X
7 Disiplin içi ve çok disiplinli takımlarda etkin biçimde çalışabilme becerisi; bireysel çalışma becerisi.
8 Türkçe sözlü ve yazılı etkin iletişim kurma becerisi; en az bir yabancı dil bilgisi; etkin rapor yazma ve yazılı raporları anlama, tasarım ve üretim raporları hazırlayabilme, etkin sunum yapabilme, açık ve anlaşılır talimat verme ve alma becerisi.
9 Yaşam boyu öğrenmenin gerekliliği bilinci; bilgiye erişebilme, bilim ve teknolojideki gelişmeleri izleme ve kendini sürekli yenileme becerisi. X
10 Etik ilkelerine uygun davranma, mesleki ve etik sorumluluk bilinci; mühendislik uygulamalarında kullanılan standartlar hakkında bilgi. X
11 Proje yönetimi, risk yönetimi ve değişiklik yönetimi gibi, iş hayatındaki uygulamalar hakkında bilgi; girişimcilik, yenilikçilik hakkında farkındalık; sürdürülebilir kalkınma hakkında bilgi. X
12 Mühendislik uygulamalarının evrensel ve toplumsal boyutlarda sağlık, çevre ve güvenlik üzerindeki etkileri ve çağın mühendislik alanına yansıyan sorunları hakkında bilgi; mühendislik çözümlerinin hukuksal sonuçları konusunda farkındalık. X
# Ders Öğrenme Çıktılarının Program Çıktılarına Katkısı PÇ 1 PÇ 2 PÇ 3 PÇ 4 PÇ 5 PÇ 6 PÇ 7 PÇ 8 PÇ 9 PÇ 10 PÇ 11 PÇ 12
1 Bir bilişim sisteminin katmanlarını (donanım, işletim sistemi, ağ, sunucu, konteyner, bulut) ve aralarındaki ilişkiyi tanımlar; işletim sisteminin temel görevlerini ve sistem kaynaklarının (CPU, bellek, disk) davranışını yorumlar. 2 3 0 3 0 3 0 0 0 0 0 0
2 Ağ temellerini (IP, alt ağ, ağ geçidi, DNS, NAT, port) kullanarak bir ağ sorununun hangi katmandan kaynaklandığını Linux tanılama komutlarıyla daraltır; SSH ile uzak bir makineye güvenli biçimde bağlanır. 0 4 0 4 0 4 0 0 0 0 0 0
3 Linux'ta dosya sistemi hiyerarşisinde gezinir; dosya, kullanıcı, izin, paket ve süreç işlemlerini temel komutlarla yapar; boru ve yönlendirmeyle komutları birleştirir, hata mesajlarını okuyarak sorunu bulur. 0 3 0 5 0 4 0 0 3 0 0 0
4 Temel kabuk betikleri ve zamanlanmış görevler yazar, Git ile sürüm kontrolü yapar; bir Linux sunucuda servisleri yönetir, log kayıtlarını sorgular, güvenlik duvarı kuralı uygular; yapay zekâ ajanlarının önerdiği komutları doğrulayarak kullanır. 0 0 0 5 0 5 0 0 3 3 2 0
5 Sanal makine, konteyner ve bulut hizmet modellerini (IaaS, PaaS, SaaS) bir ihtiyaca göre karşılaştırır; RAID ve yedekleme yaklaşımlarını ve altyapı güvenliğinin temel önlemlerini (kimlik, yetki, şifreleme, güncelleme, izleme) değerlendirir. 0 0 2 4 0 5 0 0 0 0 3 2
Değerlendirme Sistemi
Yarıyıl Çalışmaları Katkı Oranı
1. Ara Sınav 60
1. Proje / Tasarım 40
Toplam 100
1. Final 50
1. Yıl İçinin Başarıya 50
Toplam 100
AKTS - İş Yükü Etkinlik Sayı Süre (Saat) Toplam İş Yükü (Saat)
Proje / Tasarım 1 5 5
Final 1 3 3
Ara Sınav 1 3 3
Ders Süresi (Sınav haftası dahildir: 16x toplam ders saati) 1 3 3
Toplam İş Yükü 14
Toplam İş Yükü / 25 (Saat) 0,56
dersAKTSKredisi 3